ახალი დროითი ფორმები გერმანულ ენაში ინტერნეტ ფორუმების მასალაზე

ავტორი

თეონა ნიჟარაძე

კატეგორია

ინტერნეტი და უცხო ენა
სტატიის გადმოწერა

ახალი დროითი ფორმები გერმანულ ენაში ინტერნეტ ფორუმების მასალაზე

თეონა ნიჟარაძე
აკაკი წერეთლის სახელმწიფო უნივერისტეტი, ქუთაისი, საქართველო
nisharadzeteona@yahoo.com

ანოტაცია: სტატიაში ახალი დროითი ფორმები გამოკვლეულია ინტერნეტ ფორუმების ტექსტებზე დაყრდნობით. სტატიაშო განიხილულია ვებ-გვერდებზე გამოყენებული ორმაგი პერფექტით ფორმულირებული წინადადებები და ამ მოვლენის შესახებ არსებული დისკუსიები.

საკვანძო სიტყვები: ვებ–გვერდი, ფორუმი, გერმანული ენა, ახალი დროითი ფორმები

ინტერნეტში კომუნიკაციის კვლევამ ბოლო დროს ლინგვისტთა დიდი ყურადღება მიიქცია. ინტერნეტ ფორუმებსა და ჩატებში წარმოდგენილი ტექსტები ფაქტობრივად ზეპირი სასაუბრო ენის წერილობით ფორმას წარმოადგენს. საინტერესოა, ახალი დროითი ფორმების კვლევა ინტერნეტ ფორუმების ტექსტებზე დაყრდნობით, ვინაიდან ახალი დროითი ფორმები ჯერჯერობით დამახასიათებელია სასაუბრო ენისთვის და ამიტომ უპრიანი იქნება მათი კვლევა ინტერნეტ ფორუმებში, რადგან ნოიმანის მიხედვით ინტერნეტ ფორუმებში გამოყენებული ენა არის სასაუბრო ენა, რომელიც ტექნიკური მიზეზების გამო წერილობით რეალიზდება[7].
ახალი დროითი ფორმები ჯერჯერობით სასაუბრო ენაში გამოიყენება, მაგრამ როგორც ლინგვისტები აღნიშნავენ ორმაგმა პერფექტულმა ფორმებმა შესაძლებელია, მალე ტრადიციულ დროით სისტემაში ცენტრალური ადგილი დაიკავონ, რადგან ისინი ბოლო დროს როგორც სასაუბრო ასევე წერილობით ენაში ძალზედ ხშირად გამოიყენება. მიუხედავად იმისა, რომ სასაუბრო ენა მიდრეკილია ეკონომიური ფორმების / ელიფსური ფორმების გამოყენებისაკენ, ულტრაპერფექტის შემთხვევაში სასაუბრო ფორმები უფრო გრძელი და რთული გახდა.
ულტრაპერფექტი იწარმოება სასაუბრო პერფექტისა და დამხმარე ზმნის მიმღეობა მეორის მეშვეობით:
„Vor dem Lager ist noch Gras gewachsen, aber hinter dem Stacheldrahtzaun gab´s kein grünes Gras mehr, kein Blatt an keinem Baum, sie haben´s alles aufgegessen gehabt, mit dem Bürgerkrieg und der Gefangenschaft, und mager war er sehr.“[3].
ანალოგიურად იწარმოება ორმაგი პლუსქუამპერფექტი და ფუტურუმ მეორე.
„Das war so gewesen: Wir hatten alle vor der Tür gesessen (Plusquamperfekt) und plötzlich – da war Karl wieder aufgetaucht (Plusquamperfekt). Er war übrigens vorzeitig umgekehrt gewesen (Doppelplusquamperfekt), und das, obwohl er in dem Augenblick, wo ihm der Entschluss, umzukehren, gekommen gewesen war (Doppelplusquamperfekt), bereits das größte Stück des Weges zurückgelegt gehabt hatte (Doppelplusquamperfekt) [6].
ორმაგი ფუტუტუმ მეორეს ფორმების წარმოება შესაძლებელია, მხოლოდ ის მეტყველებაში ძალზედ იშვიათად გამოიყენება. ენათმეცნიერ ტიროფის მიხედვით ორმაგი პერფექტული ფორმების წარმოება 400 წელზე მეტია არსებობს გერმანულში.
ორმაგი პერფექტის წარმოება შესაძლებელია როგორც ინდიკატივში, ასევე კონიუნკტივ I, კონიუნქტივ II-ში. დამხმარე ზმნის მიმღეობა ყოველთვის უცვლელი რჩება და ულტრაპეფექტის დამახასიათებელ ნიშანს წარმოადგენს. ზოგიერთი ენათმეცნიერი როგორიც არის აბრაჰამი და კონრადი აღიარებენ haben და sein-ის ორმაგ პერფექტულ ფორმებს:
„Süddeutsch- Hochdeutsch
Er hat das gehabt gehabt = Er hatte das gehabt
Er ist gewesen gewesen = Er war gewesen“
გერმანულ ინტერნეტ გვერდებზე იშვიათად ვხვდებით haben და sein ზმნების ორმაგ პერფექტულ ფორმებს. „Zufrieden mit dem Urteil zeigte sich der Langelsheimer Bürgermeister Erich Heine. Der Prozess sei ein wichtiges Gesprächsthema in der Stadt gewesen gewesen. Immer wieder habe er gespürt, wie wichtig den Mitbürgern eine Verurteilung gewesen sei.“
„Hat jemand schonmal das Problem gehabt gehabt und kann mir jemand da weiterhelfen???“ [10]
რიოდელმა გამოიკვლია ორმაგი პერფექტის ფორმების არსებობა დამოკიდებულ წინადადებაში და მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ ეს გრამატიკული მოვლენა დამოკიდებულ წინადადებაში ძალზედ იშვიათად იჩენს თავს:
„Sie sprang sofort auf den Dachboden, kaum dass sie angekommen gewesen war.“[10].
ავტორს სამნაწილიანი ვერბალური კომპლექსი წინადადების ბოლოს ძალზედ რთულ კონსტრუქციად მიაჩნია.
ჰელბიგი და ბუშა ამტკიცებენ, რომ ორმაგი პერფექტული ფორმები ახალ მოვლენას არ წარმოადგენს. ხშირი გამოყენება მას სასაუბრო ენაში გააჩნია. ლიტვინოვის მიხედვით, ორმაგი პერფექტული ფორმები პირველად გვხვდება მე-15 საუკუნეში უცნობი ავტორის რომანში “პონტუსი და სიდონია”„Es war auch nit wonder, dan ye gegen eyme cristen waren zehen heyden, dan die cristen werten sich vber maiß sere, sie hatten anders lange verloren gehabt.“
შმიდტი აღნიშნავს, რომ მე-16 საუკუნის ზემოგერმანულში ულტრაპერფექტის გამოყენების ძირითადი მიზანი იყო, ნათქვამის უფრო გასაგებად წარმოჩენა. გამოკვლევების თანახმად, ულტრაპერფექტის შედარებით ხშირი გამოყენება დაიწყო მე-18 საუკუნის სამხრეთ გერმანიაში და მოგვიანებით მან გავრცელება ჰპოვა მთელ ქვეყანაში.
თანამედროვე გერმანულში ორმაგი პერფექტული ფორმები დღესდღეობით უმეტესად სამხრეთ გერმანიაში გამოიყენება. ბრაუნის მიხედვით, ორმაგი პერფექტული ფორმები გამოიყენება როგორც შემცვლელი პლუსქუამპერფექტისა, როგორც წინადროული მოქმედების აღმნიშვნელი. უნდა აღინიშნოს, რომ გერმანული ერთადერთი ენაა გერმანიკულ ენათა შორის, რომელშიც ორმაგი პერფექტული ფორმები შეიქმნა.
ორმაგი პერფექტის აღსანიშნავად რამდენიმე ტერმინი გამოიყენება. ზოგიერთი ენათმეცნიერი კი ამ გრამატიკული ფენომენის არსებობას უარყოფს. მაგალითად, გოეტცეს/ლუტცის, შმიდტის, აიხლერ/ბიუტინგის ზომერფელდის გრამატიკებში და და დუდენის ძველ გამოცემაში არაფერია ნათქვამი ორმაგი პერფექტული ფორმების შესახებ.
დუდენის უახლეს გამოცემაში ულტრაპერფექტი განხილულია არა როგორც ცალკე დროის ფორმა, არამედ მის შესახებ აღნიშნულია, რომ განმეორებული პერფექტის წარმოება (wiederholte Perfektbildung) შესაძლებელია მხოლოდ სასაუბრო ან სასაუბრო ენით შეფერილ წერილობით ენაში. სტანდარტულ სალიტერატურო ენაში მისი გამოყენება აკრძალულია.
ყველაზე ხშირად აღნიშნული გრამატიკული ფენომენის გამოსახატავად გამოიყენება “Doppelperfekt” ზონდერეგერის მიხედვით, Doppelumschreibungen, Ultraperfekt, Ultraplusquamperfekt.
ჰელბიგი და ბუშა განიხილავენ ორმაგ პერფექტულ ფორმებს და აღნიშნავენ, რომ ისინი რთულ ქვეწყობილ წინადადებაში წარსულში წინადროული მოქმედების აღსანიშნავად გამოიყენებიან. თუმცა, ასეთი ფორმების გამოყენებას ისინი სასაუბრო ენის გარდა კორექტულად არ თვლიან: „Wenn im Hauptsatz Perfektoder Plusquamperfekt stehenund das im Nebensatz asgedrückte Geschehen dem Geschehen des Hauptsatzes zeitlich vorausgeht, so kann im Nebensatz als relatives Tempus umgangssprachlich eine sogennante „Vorvergangenheit (hatte+ PartizipII + gehabt bzw. War+ PartizipII + gewesen)erscheinen:Nachdem ich ihn schon gelesengehabt habe ist er verschwunden. Nachdem ich ihn schon gelesen gehabt hatte, war er verschwunden“ Aus dieser relativen Verwendung überträgt sich die „Vorvergangenheit“ vereinzelt- aber nur umganssprachlich- auch auf den absoluten Gebrauch; ein solcher Gebrauch gilt jedoch nicht als korrekt: Er hat die Arbeit schon abgeschlossen gehabt. Die Studenten sind zurückgekehrt gewesen.“[7]
საინტერესოა, თუ რა ადგილი უჭირავს ორმაგ პერფექტს სამეციერო- პოპულარულ ლიტერატურაში. ბასტიან სიკი წიგნში “Der Dativ ist dem Genitiv sein Tod” განიხილავს ამ გრამატიკულ მოვლენას, მას გარკვეულწილად ირონიულად მოიხსენიებს და Hausfrauenperfekt -ს უწოდებს. ის გერმანული დროის სისტემას ადარებს უნივერმაღს , სადაც ყოველ სართულზე განლაგებულია დროითი სისტემები. ყოველი სართული თითოეული დროის სისტემას შეესაბამება. პერფექტსა და პლუსქუამპერფექტს შორის ადგილი დაიკავა ე. წ. ულტრაპერფექტმა და ულტრაპლუსკუამპერფექტმა. მას მოჰყავს შემდეგი მაგალითი: “Wo ist der Hund?”, ruft Werner durch den Flur, “haben wir den etwa bei deinen Eltern vergessen?” – “Quatsch!”, sagt Heidi, “der ist doch hinten bei den Kindern gesessen gewesen.“
“Das hatten die damals so gemacht gehabt.” “So was hatte ich mir auch schon gedacht gehabt.” “Du warst doch neben mir gesessen gewesen!”[21]
ავტორი აღიარებს, რომ ეს არასწორი დროითი ფორმები სამწუხაროდ ბოლო დროს წერილობით ენაშიც ხშირად გვხვდება, განსაკუთრებით სამხრეთ გერმანიაში. ავტორი ამგვარი ფორმების შექმნას უკავშირებს იმ ფაქტს, რომ ულტრაპერფექტის მეშვეობით მოსაუბრე ცდილობს თავისი ნათქვამი უფრო გასაგებად მიიტანოს ადრესატამდე. როგორც ბასტიან სიკი აღნიშნავს: „[…] erst das Ultra-Perfekt macht das Perfekt wirklich perfekt.“
ბასტიან სიკის მოსაზრებები არაერთხელ იქნა გაკრიტიკებული მეცნიერთა მიერ. ვენის ერთ-ერთ გაზეთის ავტორისადმი მიმართულ ღია წერილში აღნიშნულია: „Auch wenn Du über die verschiedenen Tempora schreibst, hast Du Deine norddeutsche Brille auf. Die Form “Ich hab es vergessen gehabt” ist eine völlig normale Zeit. Wir verwenden sie deshalb, weil wir in der Alltagskommunikation im Perfekt erzählen und für Vorzeitiges ein eigenes Tempus brauchen. ´Ich hab es vergessen gehabt, doch dann ist es mir wieder eingefallen.´ Die Zeit wird übrigens von den Grammatikern ´doppeltes Perfekt´ genannt, Du nennst sie ´Ultra-Perfekt´, siehst darin einen ´Hausfrauenjargon´ […]“[21]
ზონდერეგერს, რიოდელისაგან განსხვავებით, ორმაგი პერფექტული ფორმები ახალ გრამატიკულ მოვლენად მიაჩნია. თუმცა რიოდელის თანახმად, გერმანული ენის გრამატიკა და ორმაგი პეფექტული ფორმები ბასტიან სიკს უნდა უმადლოდეს მათ პოპულარიზაციაში.
ორმაგი პერფექტი ძალიან რთულ კონსტრუქციას ქმნის, მაგრამ ფაქტია მისი არსებობა ენაში. ენის მომხმარებლები ინტერნეტ გვერდებზე უცნაურად მიიჩნევენ სამმაგი პერფექტული ფორმების გამოყენებას. Die Alten von ´Portrait eines Planeten´ – das hatte ich ja noch nie gefunden gehabt gehabt.“
ერთ-ერთ ვებდვერდზე- www.deutsch-als-fremdsprache.de ენის სპეციალისტები განმატავენ, რომ პრეტერიტუმის ნაცვლად გამოიყენება პერფექტი Ich sah es = Ich habe es gesehen.ნაცვლად პლუსკუამპერფექტისა გამოიყენება ორმაგი პერფექტი Ich hatte es gesehen = Ich habe es gesehen gehabt.“
საინტერესოა „googeln“ ზმნის ორმაგი პერფექტული ფორმების გამოყენება ინტერნეტ ფორუმებში:
„Ich hab nur schnell gegoogelt gehabt und da gabs n Interview wo n MS Mitarbeiter von 7 max geredet gehabt.“
აღნიშნულ მაგალითში ორმაგი პერფექტი დამხმარე ზმნის გარეშე გამოიყენება.
ორმაგი პერფექტული ფორმები შესაძლებელია შეგვხვდეს კავშირებით კილოშიც. შემდგომ მაგალითში დროის თანამიმდევრობა არის ორმაგი პერფექტით გამოხატული:
„Wenn ich dich in der Stadt Linz getroffen hätte, und Du hättest alle meine frühern Tagebuchblätter gelesen gehabt, so wäre dein Rat […]“
ინტერნეტ ფორუმების გვერდებზე ვხვდებით არა მხოლოდ ულტრაპერფექტით ფორმულირებულ წინადადებებს, არამედ ამ მოვლენის შესახებ გამოთქმულ მოსაზრებებს. ბევრისთვის ეს სრულიად ახალ ფენომენს წარმოადგენს და ისინი გაოცებას გამოთქვამენ ამ ფორმების მიმართ. ერთ-ერთი ინტერნეტ მომხმარებელი დახმარებას ითხოვს ორმაგი პერფეტის თარმანში „[...] wenn man von Ereignissen berichten möchte, die vor der Erzählzeit lagen, bekommt man das Problem, dass es keine geeignete grammatikalische Zeitform dafür gibt. Also erfand man das Doppelperfekt. Die dafür benötigten Hilfshilfszeitwörter lauten ‘gehabt’, ‘gewesen’ und ´geworden’ Weil es meiner Mutter in Italien sehr gut gefallen gehabt hat, hat sie ihren Urlaub um eine Woche verlängert. (Doppelperfekt/Perfekt)= sie ist schon vor längerer Zeit hingefahren und ist immer noch dort. Dasselbe System wird angewendet, wenn man in der Vorvergangenheit erzählt. auch für diese Zeitform gibt es keine Vorzeitigkeit, daher erfand man das DoppelPlusquamperfekt. Meine Mutter hatte ihren Urlaub um eine Woche verlängert, da es ihr in Italien sehr gut gefallen gehabt hatte.“ [23]
www.wer-weiss-was.de -ზე საინტერესო მოსაზრებაა გამოთქმული ორმაგი პერფექტის შესახებ:
„In manchen süddeutschen Dialekten wird das Präteritum einfach nicht benutzt. Ich schlief = ich habe geschlafen, ich sah = ich habe gesehen etc. Und man geht soweit, dass nicht einmal die Hilfs- und Modalverben, die sonst fast nur im Präteritum gebraucht werden, dieser Perfektierung entgehen. Ich hatte = ich habe gehabt, ich war = ich bin gewesen, So ist es diesen Leuten nicht möglich zu sagen: Wir hatten observiert. oder Ich hatte es aufgeschrieben. Statt der Form´ich hatte …´ wird also ´ich habe … gehabt´ gesagt.“[15]

სტატიის გადმოწერა



——————————————————————–

Facebook Twitter Email Linkedin Google